Vandaag is het 75 jaar geleden dat Erm werd bevrijd!! Poolse soldaten van de brigade die hoorde bij het Canadese leger reden als eersten Erm binnen.
De tienjarige Willy Griffijn, die als evacué met haar ouders en zus vanuit Rotterdam naar Erm was komen lopen en met haar familie een gastvrij onderdak had gevonden bij de familie Nijenhuis aan de brink, heeft als volwassene later op papier gezet hoe zij deze dag heeftbeleefd. Hier volgt haar verhaal dat begint in de dagen vlak voor de bevrijding:
April Erm Drenthe
De Duitsers gingen op de vlucht, ook uit het café in Erm vertrokken ze. In die dagen liepen rijen Duitsers door Erm over de weg langs de boerderij, richting Emmen.
Dat was eigenlijk een vreselijk gezicht. Van alles sleepten ze mee, o.a. op fietsen en kinderwagens, enz. Allemaal in de haast gestolen spullen, ‘t was letterlijk een stel landverhuizers, zelfs vogelkooien ontdekten we, boeken, lampen, ik kan me deze voorwerpen nog heel goed herinneren en ze liepen en liepen…., ja er werd meer gelopen dan dat ze in een of ander vervoermiddel zich verplaatsten….eigenlijk vreemd dat ze met al die voorwerpen liepen te sjouwen want onderweg moesten ze telkens iets achterlaten.
Toen er enkelen even op de boerderij waren – misschien om te plassen – lieten ze b.v. administratiemateriaal achter, alles nieuw. Tekenpapier en mappen. Mam heeft nog lang een dergelijke achtergelaten harmonicamap gebruikt.
Op weg naar Emmen hebben velen zich verscholen in de bossen en hebben zich daar toen niet zo best gedragen met hun geweertje
De school werd gesloten en iedereen bleef thuis. De voorraden werden nagekeken en Bertha zei dat als er iets mocht gebeuren zodat we niet weg konden, er dan voldoende voedsel in de kelder zou zijn, o.a. weckflessen vol groente en fruit. Het werd zeer spannend toen de dag aanbrak die echter een soort “niemandsland” werd, geen Duitsers en nog geen bevrijders. Stil op de weg, stil, stil, overal. Je hoorde alleen nog de dieren, het geloei van de koeien, het geknor van de varkens, geblaf van de honden en vooral veel getierelier van de vogels, het was immers voorjaar.
Je voelde als kind het sterk aan de zorgen en spanning die de “grote mensen” omgaven. Wat gaat er gebeuren? ’s Avonds maar gewoon allemaal naar bed. Wij kinderen sliepen wel, maar de volwassenen? In denk van niet.
De volgende ochtend stond de familie al vroeg buiten. Want wat werd er gehoord in de verte? Ja hoor, “gerol” in de verte dat steeds dichterbij kwam uit de richting Coevorden. Ik weet nog dat heer Nijenhuis riep “ze komen ze komen”, ik hoor de tanks. De oren werden gespitst en het gedreun kwam steeds dichterbij, er werd niet geschoten! Goddank.
Wat een spanning, ergens doodeng. De gezichten stonden strak. De paarden waren intussen naar het land gebracht, men vond het beter dan ze in de stal te laten i.v.m. eventueel schieten op het dorp. Het gedreun en gedaver bleken inderdaad van de tanks te zijn. In de verte zagen we ze aankomen, een spannend en toch wat angstig moment. Blijven we buiten of gaan we naar binnen?
Van de dagen die volgden herinner ik mij feest, feest en nog eens feest, vlaggen, een oranje rokje dat ik droeg, snel in elkaar geflanst door Mam met stof van…..weet ik niet meer. Waar het zo gauw vandaan kwam kan ik niemand meer vragen, misschien Bertha?
Natuurlijk nog steeds geen school, daar stond het hoofd nog niet naar van de leraren en de leraressen. De hele week was een roes voor iedereen. De colonnes met tanks bleven komen en daartussen ontdekten mijn ouders op een dag oom John, de man van een zus van tante Co Griffijn, haar zwager dus. Deze had zich aangesloten bij het geallieerde leger en was dus een van onze bevrijders. Dat ging allemaal een beetje langs mij heen, ik kende hem wel, maar ja, als kind…..veel weet ik daarvan niet meer te herinneren, maar zeker voor onze ouders was dit wel een belevenis.
De dag na de bevrijding gebeurde er iets heel naars. In de nabijheid van het huisje van Thiem – destijds de knecht van de fam. Nijenhuis – stonden ook enkele tanks van Polen. Naar later bleek waren ze vergeten de lichtgevende, wat gelige doeken, op de grond te leggen ten teken dat daar geallieerden stonden dus geen Duitsers. Vanuit de lucht zijn ze door vliegtuigen van de Engelsen wel voor Duitsers aangezien, er werd op hen geschoten met als gevolg een dode Pool. Al gauw zagen we een ambulance uit Emmen voorbij rijden om deze Pool op te halen. Als kind werd mij dat allemaal niet zo uitgebreid verteld, maar je kwam toch wel alles te weten natuurlijk.
Wij kinderen raakten niet uitgedold. Ik ging bijna iedere dag naar Thijsie Schutrups, mijn vriendinnetje die vlakbij de bossen woonde, waar vele Polen en Canadezen hun bivak hadden opgeslagen. We mochten op de tanks, kregen kauwgum en chocolade en keken onze ogen uit. Nog hoor ik het geluid van waarschijnlijk gastoestelletjes waarop gekookt werd. Ook zie ik de was nog wapperen aan lijnen, gespannen tussen twee dennen.
De stroom tanks bleef maar komen door Erm, richting Emmen. Ook kwamen ze uit Sleen, zodat ze bij ons een grote bocht moesten maken en zodoende de weg voor de boerderij van Nijenhuis helemaal kapot reden en bijna in de tuin kwamen. Maar wat deerde het? Niks!! Laat ze maar komen, laat ze maar rijden. Welkom ,welkom was het motto.
Ik was veel bij Thijsie op de boerderij. Wat me het meest is bijgebleven: het plukken van Margrieten en Korenbloemen – al in volle glorie in de weilanden – zonder kunstmest of andere slechte chemicaliën tot bloei gekomen in die tijd – waarvan we kransen vlochten. We gingen dan aan de weg staan, wachtten op een tank en zodra hij bij ons voorbij reed gooiden we een krans op de tank.
Dat vond ik leuk. Daar zijn we eens een hele dag mee bezig geweest: plukken, vlechten en gooien.
Hier eindigt het verhaal van Willy Griffijn over die dag mee: met bloemenkransen en feest … alleen maar feest, omdat Erm, omdat Nederland eindelijk bevrijd was! Nu wij 75 jaar later te maken hebben met de strijd tegen het coronavirus en onszelf beperkingen moeten opleggen, kunnen we misschien nog beter invoelen hoe je in zo’n spannende tijd je dichter bij elkaar voelt staan en vooral: wat vrijheid betekent.