Boeren in Erm

Boeren in Erm

In het kader van Meertmaond “Streektaalmaond” schrief ik ies een keer een stukkie in het Drents. En dat giet over boeren. In dit geval hef dat woord boeren twie betiekeniss’n, de ien is het meervoud van het woord boer en de aandre is het wark wat op de boerderi’j veur komp. Dus het mut gaon over het boer’n leev’n in Erm in de jaor’n vieftig, now een zestig jaor leed’n zeg mar. Toen gung ter hiel aans an toe dan vandaag de dag. Now leef wi’j in een hiel rustig dörpie, waor over dag mar weinig reuring in zit, zeg mar. Dat was toen hiel wat aans! Erm was toen nog een zeer bedrievig boer’n dörp, met haost allèn maar boerderi’j’n. ‘Burger’ hoesen waar’n der eig’lijk niet. Elk hoes wa’j non nog ziet dat op ’n boerderi’j lek, daor zat ok warklijk een boer’n bedrief in. En dat gaf hiel veul reuring in het dorp, i’j zaag’n altied wal arg’ns een peerd en waag’n in de straot of der mus ien met het zwien naor de beer of hen Eising de eier weg brengen. Ok waar’n der toen nog winkels in ’t dörp.

 

Mans H
 Mans Oldengarm met Jan Lubbers met op de achtergrond de boerderij van Hendrik Oosting (nu Koerts)

 

En der waar’n toen hiel wat bedriev’n die wat met het boer’n leev’n hadd’n te maak’n. De meul was volop in bedrief en daor was er altied een drokte van belang. Ok bi’j de smid was altied wat te doen, want der was altied wal wat kapot!
Trekkers waar’n der in het begun van de jaor’n vieftig nog niet veul. Al het wark wuur daon deur het peerd. Ik gleuf dat ter now nog een stuk of vief boer’n over zint, die nog veul meer koen’n hebt dan de honderd boer’n die der toen waar’n. Alles was hiel kleinschalig en haost altied een gemengd bedrief, daor bedoel ik met dat ze melkvee hadd’n, mar ok akkerbouw. En dat gaf hiel veul wark, want het mieste wark mus met de haand daon word’n. Melkmachines waar’n der toen nog niet, het melk’n gung met de haand en de melk gung in melkbuss’n. Die wuur’n twie keer op’n dag ophaald deur de ‘melkboer’. Dat was een boer die het melkried’n der miestal bi’j deu.

 

Harm Kamping

Harm Kamping met paard en wipkar in de Dalerstraat met op de achtergrond het huis van Albert Wilting (nu Smegen)

 

Dat gebeurde begun jaor’n vieftig allemaol met peerd en waag’n. De melk mus naor de melkfabriek in Slien bracht word’n. In Erm allien al waar’n der wal veer melkrieders. Ien in ’t Achterst Erm, ien in de Daolerstraot, ien in de Hoek en ien in ’t Oosterend. En dat twie keer op ’n dag!. Ik zie nog zo Ep Joling met zien kidde naor Slien ried’n. Bi’j de winterdag was dat toen wal wat gevaorlijk, want der kwaam’n toen ok al auto’s bi’j ‘t pad en de verlichting op zo’n waag’n was mar ‘n gewone pietereulielamp. Elke vittien daag’n keerde de melkfabriek het geld oet veur de hoeveulheid melk die de boer levert haar. En dat gung toen ok hiel arg simpel. Het geld gung gewoon in broene enveloppies en wuur tuss’n het deksel van de bus klemt. En zo gebeurde het dat op die zaoterdag mörg’n, as de buss’n terug kwaam’n, de hiele straot vol stun met melkbuss’n met overal een broen enveloppie an de bus met daor het geld in van de afgeloop’n vittien daag’n! Moe’j je dat vandaag de dag ies veurstell’n! Dat melk’n van de boer’n was zeker in de sommer wal een hiel gedoe, twie keer op ’n dag alle koen’n under deur. En miestal niet in de buurt, nee zie luup’n dan in de koemaot, dan in de elkamp’n of in de zwollings. Ok de boerin had toen zeker een taak in het bedrief, zie zörgde veur de huusholding mar ok op ’t bedrief was zij een belangrieke schakel. Bi’j de mieste boer’n gung ok de boerin twie keer met hen melk’n. Allebei op ’n transportfiets met an weerskant’n een melkbus. De koen’n muss’n dan achter oet ’t stuk haald word’n en wuur’n aolmaol op ’n rij veuran draod bunn’n en kun het melk’n begunn’n. En dat gebeurde natuurlijk altied bi’j weer en wind. In de winter stunn’ de koen’n op stal, niet zo as non, mar an de stalpaol. Mar ’t melk’n was in ieder geval dichtbi’j, mar dan was der nog zoveul aander wark. De koen’n muss’n vaor’t word’n en elke dag mus de grup leeg, dat was wal een hiel gedoe. Later in de jaor’n vieftig kwaam’n de zölfdrink bakkies op stal, dat wuur ’t wal een stuk makkelijker van. Nao de winter kwam het wark op ’t land ter bi’j. In het veurjaor de mest oetried’n, verstrij’n en ploeg’n. Biet’n zei’n, erpel poot’n en heui’n. En dan dacht i’j da’j ’t heui dreug hadd’n en dan kwam der weer ’n beui en kun i’j weer van begun of an begunn’!

 

Mans

 Harmannus Boezen als melkrijder door de  Bannerschultestraat in Sleen

 

En alles met de haand vanzölfs! Toen ha’j ok nog gien heui-pars, alles wuur lös op de waag’n stapelt en mus boov’n op de heuizolder warkt word’n. De biet’n muss’n neudig op ien zet word’n en de erpel möcht ok wal weer schoffelt word’n! Mens’n wat ’n wark! As in juli het koor’n riep was mus de rogge meit word’n. Gelukkig was daor de mei-machine, niet meer met de sende! De ien mende het peerd en de aandre legde of, dan kwaam de binders en bunden de garv’n in. Miestal later op de dag wuur’n de garv’n op zet in schoov’n um te dreug’n. Bi’j goed dreug weer kun een paar daag’n later de zaodbult zet word’n. Dat was wal speciaal wark, dat kun lang niet iederien eev’n goed. En zo kunt ’t mar zo gebeur’n dat de iene boer een keurige bult zet haar en de aandere een schief merakel. De zaodbult’n wuur’n in ’n dubbele rij zet zodat later de dörsmachine der tussen deur kun en dat was in ’t naojaor altied een prachtig gezicht al die zaodbult’n in ’t land! Veur de kinder was dat altied een feest as de dörsmachine an ’t wark was, want dan was der van alles te beleev’n. Of was ’t allèn mar de moes’n die oet de bult kwaam’n! Het stro kwam in baol’n en het zaod in zakk’n die ofvoert wuur’n naor de meul. In de harfst muss’n de erpel der oet en lag de boer en zien helpers daag’n op ’t land um de erpel te krabb’n. En dan kun het roggeland weer word’n umploegd veur het inzeien veur de winter. En zo was de boer van toen het hiele jaor rond met enorm drok wark dat de boerderi’j met zich met bracht! Mar is’t ‘t vandaag de dag met alle machines, trekkers en techniek anders word’n?

Hammy Oldengarm