Hammy Oldengarm uit Erm

Hammy Oldengarm uit Erm

In het blad “Oes Eigen Streek” van de Historische vereniging Streek Eigen Sleen staat een interview dat Marjolein Kaas had met Hammy Oldengarm.


Hammy Oldengarm (1949) en zijn vrouw Janny zijn een begrip in Erm – en ver daarbuiten. Jarenlang had het echtpaar een
Attent-supermarkt in Erm, de kampwinkel bij het bungalowpark Ermerzand en een ‘rijdende winkel’ bij het Ermerstrand.
Daarnaast was en is Hammy actief bij tal van initiatieven in het dorp, dat kan bogen op een rijk verenigingsleven. Hij woont nog
steeds in zijn geboortehuis, dat in de loop der jaren diverse keren is verbouwd. Van bakkerij, een paar maal uitgebouwd naar kleine kruidenier en naar steeds grotere supermarkt. En
vervolgens in 2002 weer verkleind naar particulier woonhuis.
“De voorgevel hebben we terug gezet zoals het vroeger was,
behalve dan de etalageruit!”

Dalerstraat 22
Het was opa Harm Jan Van der Linde, de vader van zijn moeder Joukje, die
begin 1900 in Erm een bakkerij had. Dat was aan de Dalerstraat 22, de plek waar Hammy en Janny nog steeds wonen. “Ik slaap nog in hetzelfde bed waarin ik ben geboren.”
De bakkerij, met kleine kruidenierswinkel, werd rond 1941 overgenomen door de ouders van Hammy: Egbert en Joukje Oldengarm. “Dat was oorspronkelijk niet de bedoeling”, meldt Hammy.
Vader Egbert had de ouderlijke boerderij in Erm aan De Hoek overgenomen
en woonde daar met zijn vrouw Joukje en vrijgezelle broer Mans. Dat liep 
prima. Tot ook Mans op wat latere leeftijd nog een relatie kreeg. En tja, het kleine gemengde bedrijf was eigenlijk niet groot genoeg voor twee gezinnen.

Van boer naar bakker
Nét voor de oorlog overleed de moeder van Joukje. “Haar vader wist niet  goed hoe het nu verder moest met het bakkersbedrijf. Joukje had er voor haar huwelijk wel altijd in de bakkerij en winkel geholpen, dus zij wist er wel het een en ander van. En omdat er ook op de boerderij wat ging veranderen, besloten ze de stap te wagen en over te stappen naar het bedrijf van haar vader.”

En zo van boer, bakker geworden. 
Eind jaren vijftig, begin jaren zestig deden de broodfabrieken hun intrede.
Zij zijn toen uiteindelijk gestopt met het bakken van brood en werd de bakkerij bij de winkel getrokken. Hammy’s voornaam is formeel Harm Jan, net zoals zijn opa. “Maar ’Harm Jan Oldengarm’ bleek voor mijn
vriendjes te ingewikkeld, dat werd toen al gauw Hammy en zo is het
gebleven”, grijnst Hammy. Hij groeide op, samen met drie zussen en een
broer, in het kruideniersgezin. “Maar ik had niet direct het plan om het
bedrijf over te nemen. Maar na de MULO, ik was net 16 jaar, vond ik dat ik het ‘leren’ wel had gehad. Ik hield gewoon niet van leren en zeker niet van lezen …”
Pa had de oplossing: “Kom maar thuis, er is genoeg werk!” En dat was ook zo. In die periode – we spreken van rond 1966 – was het rondbrengen van boodschappen tot aan de keukentafel nog heel gewoon. “Mijn opa deed dat nog met een hondenkar: hond ervoor en gaan. Later werden dat bakfietsen. Maar toen ik aan de beurt was, was er gelukkig al een auto.”
In die tijd sloot het kruidenierswinkeltje in Holsloot ook, dus kreeg de familie Oldengarm een aanzienlijk groter gebied. “En daar moesten we dus ook alles bezorgen …”

Bestaansrecht
Hoewel door veel bewoners zeer gewaardeerd, was de omzet in de winkel toch beperkt. Bijna de helft van de omzet moest komen uit de bezorging “Dus ja, begin jaren 70 had ik Janny leren kennen en zaten we al na te denken over wat wij later moesten gaan doen. Janny kwam uit
Zuidwolde bij Hoogeveen en werkte bij de plaatselijke huisarts maar zij had er ook zin in om samen een winkel te runnen. Maar wilden we het bedrijf echt overnemen, dan moest er wel wat gebeuren.”
En Hammy denkt als altijd vooral in kansen. “Net in die tijd werd het Ermerzand ontwikkeld, een plan voor 200 vakantiebungalows voor de verhuur, mét een kampwinkel. En bij de exploitatie van die winkel hadden wij wel belang!” Hammy en Janny trouwden in november 1974 en namen het bedrijf helemaal over. Zijn ouders Egbert en Joukje zijn toen in Sleen gaan wonen. Hammy en Janny kregen drie kinderen: Joukje, Robert en Heidi. Zij zijn inmiddels de trotse grootouders van vier kleinkinderen. Inmiddels was het contract van de kampwinkel op het Ermerzand binnen. Een paar jaar later werd er ook nog een winkelwagen aan de ‘overkant’ gezet bij het Ermerstrand.
Voornamelijk voor de dagjesmensen en de kleine groep kampeerders. En die combinatie van de winkel in het dorp en de recreatieve winkels werkte jaren uitstekend.
Maar de wereld veranderde door. “De bungalows waren eerst alleen voor verhuur, maar werden stuk voor stuk verkocht. Dan krijg je ander publiek, dat komt niet meer naar de kampwinkel.”
En ook met de komst van de grote supermarkten, bleek de dorpswinkel in Erm – toch evengoed wel 120 m2 groot – wel in een behoefte te voorzien maar stagneerde de omzet. Dus kwam medio jaren 90 weer de vraag bovendrijven bij het ondernemersechtpaar: hoe gaan we verder?

Troubleshooter
Ze besloten afscheid te nemen van de kampwinkel en rijdende winkel bij Ermerzand en Ermerstrand. En Hammy werd vanuit de Attent-organisatie gevraagd om her en der bij te springen bij supermarkten die om wat voor reden dan ook niet zo goed draaiden. “Ik werd een soort troubleshooter: ging een poos in zo’n winkel aan de slag, zorgen dat de boel weer goed op
de rit kwam en dat het organisatorisch weer liep zoals het moest lopen.” Dat deed hij vooral in de winterperiodes een aantal dagen per week. Janny hield, met een winkelmeisje, de eigen supermarkt in Erm draaiende. Hammy werd hier en daar en overal ingezet, tot een verzoek voor
assistentie uit Stadskanaal volgde. Dat was omstreeks 1992. Een ambachtelijke slager had de plaatselijke supermarkt gekocht: hij had veel verstand van vlees maar had geen kaas gegeten over hoe hij die supermarkt nu moest draaien. “Ik zou erheen voor een periode van een aantal
maanden maar die maanden werden jaren, herinnert Hammy zich. “De supermarkt draaide uitstekend maar het slagersechtpaar vond dat ik daar op de winkelvloer moest blijven. En ik vond het eigenlijk ook wel prima en had het goed naar mijn zin. De omzet in de winkel bleef maar
stijgen en dat vond het slagersechtpaar prima. Maar wat ze niet in de vingers kregen waren de bedrijfskosten. Zo was er eigenlijk teveel personeel wat ze maar erg makkelijk vonden, maar ja dat kost veel geld. En zodoende bleef er onder de streep niets meer over.”

1997: Sluiting winkel in Erm
Er kwam een moment dat de organisatie wel moest ingrijpen en werd aan Hammy de vraag gesteld of hij niet de supermarkt en de totale exploitatie op zich wilde nemen. “Ik kende inmiddels de supermarkt, de organisatie, het personeel, de klanten zo goed: het leek me wel wat.” Maar dat betekende wél dat ze afscheid zouden moeten nemen van de winkel in Erm. Hun eigen drie kinderen Joukje, Robert en Heidi ambieerden geen van allen een toekomst in het supermarktwezen. Hoewel ze allemaal wel in de winkel in Erm en Stadskanaal hadden geholpen – of misschien juist wel daarom … Hammy en Janny waren het er samen snel over eens: samen opnieuw beginnen in Stadskanaal was de beste optie. Daarom ging de Attent-winkel in Erm definitief op slot en werd de Meermarkt in Stadskanaal overgenomen. “Die sluiting, dat was wel een groot ding in het dorp”, kijkt Hammy terug. “Eind december 1997 hebben we de deuren gesloten. Klanten stonden met bloemstukken en tranen in de ogen bij de sluiting. Want een winkel brengt immers ‘reuring’ in het dorp, het was gemak en ook een ontmoetingsplek die verdween. Voor de bewoners voelde het als weer een stukje dorpssamenleving die verdween.
Het was voor ons ook niet niks: waar mijn opa de deur had geopend moest ik de deur dicht doen!”

Geolied team

In Stadskanaal heeft het echtpaar snel zijn draai kunnen vinden. Als goed op elkaar ingespeeld team bleek de overname een groot succes, ook mede door de slagerij-afdeling. Hier werd een ambachtelijke slager op gezet die zijn vak uitstekend verstond. Er werd een nieuwe broodafdeling
en een nieuwe groente- en fruitafdeling ingevoegd. Er moest wel hard worden gewerkt maar als je je werk met plezier doet is het eigenlijk geen werk. In al die jaren zijn er wel drie ‘remodelings’ uitgevoerd. In Stadskanaal zorgden we er altijd voor dat één van ons ook op de winkelvloer was.
We werkten met een ploeg van 12 man/vrouw vast personeel en hadden drie kassa’s. Het eerste halfjaar werkten we zes dagen in de week maar daarna hadden we elke week een dag vrij.

Die woensdag gebruikte Hammy alsnog om wat administratie te
doen, maar ook was er nu meer tijd voor zijn groene hobby: tuinieren.
En ook fietsen was en is een hobby, dat kon dan vaak ook. Overigens
pakte hij ook vaak de fiets om van Stadskanaal naar Erm te fietsen. 

Ritme van de winkel
Rond 2009 bleek dat de formule ‘Meermarkt’ niet langer zou blijven:
de 50 winkels in Nederland zouden verder moeten gaan als Spar. “De
Spar had toen nog een beetje een stoffig en oubollig imago”, kijkt
Hammy terug. “En onze klanten waren al helemaal niet blij. De
winkel was vroeger ook al een Spar geweest en daar hadden ze     niet zulke goede herinneringen aan. Overigens is het nu een prima
formule. Maar toch, we hadden er niet zo’n zin in. Dus zeiden we: als
er een koper komt …”
En die kwam voor hun: veel sneller dan ze hadden verwacht. Dat
betekende dat er in 2010 een eind kwam aan hun leven als ondernemer. “Ik was toen ruim 60 jaar, misschien een beetje vroeg, maar ik had er vrede mee.” Aan een wand in de gang van hun huis is een verzameling van ouderwetse (en paar nieuw gemaakte) metalen reclameborden, als herinnering aan hun winkels.  

Het ritme van de winkel heeft altijd hun leven bepaald. Zomervakantie vieren – drukste tijd op Ermerzand en Ermerstrand – zat er niet in. Dus de familie koos al snel voor wintersportvakanties. Met toestemming van school konden de kinderen dan mee buiten de schoolvakanties om: want ook dan was het extra druk in de winkels. “Maar wintersport vonden we allemaal
geweldig, de kinderen kregen dan wel huiswerk mee van school. Maar zij en ook de kleinkinderen zijn er inmiddels allemaal dol op.”
Overigens moest Hammy wel erg wennen aan zijn nieuwe leven zonder winkel. “Dat heeft me minstens een jaar gekost: ik miste de structuur in het leven en de contacten. Janny had daar minder moeite mee. Wat wel mooi was, we waren voor het eerst van ons leven op zaterdag vrij! En dat was een heel bijzonder gevoel.

Was er dan niks te doen?
Jazeker wel!
Want ook tijdens hun werkzame leven stond Hammy al aan de wieg van tal van initiatieven in eigen dorp of werkte daar op een of andere manier aan mee. Hij stond als 20-jarige al met veel plezier op de planken als toneelspeler. “Prachtig vond ik dat en vind ik nog steeds, in de huid van
iemand anders kruipen en mensen vermaken, dat vind ik machtig mooi!” 
Toen vaste regisseur Wim Dijkstra uit Sleen stopte in 1992 bij de Toneelclub Erm keken alle ogen naar Hammy: die kon dat wel mooi overnemen was het idee. Meer dan dertig jaar gaf de Toneelclub Erm voorstellingen in café-restaurant Moorman. Meestal vier voorstellingen achter elkaar die meestal steevast uitverkocht waren. Maar ja, Moorman werd verkocht en mochten we in de boerderij spelen. Dat heeft twee jaar geduurd toen werd deze verbouwd tot Pizza restaurant en konden we daar ook niet meer terecht en toen kwam corona ook nog . . . .
“Maar spelen vind ik eigenlijk veel leuker! Ik heb het één jaar geprobeerd te combineren, spel en regie, maar vond dat geen succes. Dus toen heb ik voor de regie moeten kiezen.” Die ‘regie’ ging nog veel verder: hij schreef meer dan twintig jaar zelf de tekst en enorm veel liedjes voor depopulaire Ermer Revue en regisseerde deze ook. Anderen zetten daar dan de muziek onder en zorgden voor een bandje. “Liedjes in het Drents over ons dorp, wat hier gebeurde, over de mensen: vanuit de winkel hoorde ik veel en dat kon ik dan mooi gebruiken!”
Of het nog goed komt met de Toneelclub Erm? Of spelen elders? “Nou elders in ieder geval niet, als Toneelclub hebben we gezegd: we blijven hier in Erm en anders maar niet. Dus of het er nog van komt, ik weet het niet, we zijn ons nu aan het oriënteren of er ergens nog ruimte is in het dorp.

Het heeft zijne majesteit behaagt …
Hammy was eind jaren zeventig en begin jaren tachtig ook nog even 10 jaarpenningmeester van de Handelsvereniging Sleen. Hij hielp begin jaren 80 Dorpsbelangen Erm opzetten, als formele overlegpartner voor de gemeente. En samen met de toen nog zeven ondernemers in het dorp organiseerde hij de befaamde en in de hele regio populaire ‘Ronde van Erm’. Dertig jaar lang een succes voor fietsen, hardlopen en feesten. “Maar we zijn aan ons eigen succes ten onder gegaan”, analyseert hij. “Het werd gewoon te groot en
te risicovol voor ons.”
Bij het 25-jarig jubileum van de Ronde van Erm in 2006 hadden ze hem nog mooi te pakken. Hammy zat overal wel in en wist van alles af: maar niet van de verrassing die hem die avond ten deel viel. “Elke vrijdagavond
was daar de Ermer Revue voor en doorErmers. We hadden die avond een speciale feestelijke revue.

En toen ik even van het podium de zaal in kwam zag ik tot mijn verbazing mijn hele familie en vriendengroep zitten.


‘Ik dacht: hé hé, dat werd eens tijd dat ze ook eens komen kijken, ik had helemaal niks door . . . .
Maar toen kwam onze dorpsgenoot burgemeester Bert Bouwmeester van Coevorden het podium op, compleet met ambtsketting.” En in die bomvolle tent kreeg de verbouwereerde Hammy de onderscheiding voor Ridder in de Orde van Oranje Nassau opgespeld. “Ik was zeer onder de indruk maar vond het geweldig!”

Na de 32e editie van de Ronde van Erm vond de inmiddels geslonken organisatie het ook wel welletjes en werd de Ronde van Erm geschiedenis.

“Achteraf vraag ik me wel eens af waar ik al die tijd vandaan haalde, voor al die dingen náást onze zaak”, zegt Hammy verbaasd.

Vrij als een vogel
Inmiddels is het ondernemersechtpaar volledig gewend aan hun vrije leven. Janny doet vrijwilligerswerk bij ouderen, Hammy onderhoudt zijn eigen grote tuin én die van anderen. Ze hebben zich aangesloten bij de Bridgeclub Sleen en samen wandelen en fietsen ze graag. Zo hebben ze samen met familie en vrienden al een aantal malen de Nijmeegse Vierdaagse gelopen.
Maar er is ook tijd voor ‘snelle’ fietsen, met de mannen van de ‘Pensionado Fietsclub’ uit Sleen trappen ze toch zo maar twee keer per week een
80 kilometer weg. Let wel: zónder elektrische ondersteuning!


Fietsclub
V.l.n.r.: Koos Venema, Freddy Stock, Peter Rigthart, Luuk Nieborg, Albert Oosterman, Jaap Rossen, Hammy Oldengarm, Hans Grondel

Maar de band met álles in Erm blijft een rode draad in zijn bestaan. En dat wil hij ook blijven delen. Dus als actief lid van de Webcommissie van de plaatselijke web-site ‘Erm.nu’ houdt hij de actualiteiten in het dorp nauwlettend in de gaten. Maar ook het verleden blijft hij niet vergeten
want als actief lid van de Archiefcommissie Erm laat hij ook daar zijn stem horen. De al snel na de verkoop van de winkel aangekochte camper bleek een schot in de roos. “We gaan zomaar weg als we zin hebben, dat is echt fantastisch. We zijn daarmee zo vrij als een vogel.