Het waren Poolse soldaten die op 10 april 1945 Erm binnenreden en bevrijdden. Velen denken dat de Canadezen ons bevrijd hebben. Die hebben wel Coevorden bevrijd op 5 en 
6 april, maar de Canadezen kregen daarna de opdracht om verder Duitsland in te trekken. De 1e Poolse Pantserdivisie, die toen in Breda verbleef, kreeg de opdracht om Drenthe en Noord-Nederland te bevrijden. Dus waren het Polen die op 10 april 1945 Erm binnenreden op hun carriers.
Maar wat weten wij van de Polen? Op NOS-nieuws las ik een verbazingwekkend bericht:
Schietles voor tieners Tieners in Polen leren schieten op school. Vanwege de dreiging vanuit Rusland wil Polen weerbaarder worden. Daarom is schietles een verplicht vak op de middelbare school. “Eigenlijk zou iedereen dit moeten doen,” zegt een van de leerlingen. NOS nieuws, 24 maart 2025
Schietles op de middelbate school? Wij weten niet wat we horen, maar enkele weken geleden vertelde Agnieszka Malison, een Poolse die al dertig jaar in Nederland woont, mij over haar grootvader. Hij was ingenieur. Toen de troepen van Hitler op 1 september 1939 Polen binnenvielen, werd hij opgepakt in de stad Radzyń Podlaski, dat in het oosten van Polen ligt. Hij werd opgesloten in de gevangenis in het Kasteel van Lublin. Wetenschappers, intellectuelen en journalisten waren de eerste slachtoffers die de Duitsers het zwijgen oplegden. De bezetters wilden hun eigen versie van de ‘waarheid’ aan het volk opleggen en konden geen tegensprekers, geen ‘tuig van de richel’ gebruiken.
De opa van Agnieszka werd op 6 april 1941 als politiek gevangene overgebracht naar Auschwitz, waar hij het nummer 14705 kreeg. Haar opa was welgesteld. Zijn familie verkocht gaandeweg alle bezittingen en wist gedaan te krijgen dat hij in december 1942 uit Auschwitz teruggeplaatst werd naar de gevangenis in het Kasteel van Lublin en later naar huis mocht. Op die wijze kon hij ontsnappen aan een wisse dood.
Later toen hij kleinkinderen had, nam hij elk kleinkind dat dertien jaar geworden was apart en vertelde hem of haar wat hij in Auschwitz had meegemaakt. Hij gaf hun daarna schietles. Hij leerde hun eerst met een pistool schieten en later met een geweer, precies zoals nu op middelbare scholen in Polen gebeurt. Hij leerde hen eerst op stilstaande doelen schieten, daarna op bewegende doelen.
Wie tijdens zo’n schietles voor de lol een dier dood wilde schieten, kreeg de wind van voren. Je doodt een dier alleen om het op te eten en anders niet. Als een kleinkind eenmaal kon schieten werden pistolen en geweren opgeborgen. Ze konden er niet meer
bij. Het ging hun opa er niet om hen te bewapenen. Integendeel, maar als het nodig was, zouden ze weten hoe ze met die wapens moesten omgaan. Als het nodig was …
Het Poolse volk is in de loop van de geschiedenis al zo vaak aangevallen en bezet. Andere volken kwamen vaak niet helpen. Zij moesten zichzelf zien te redden, zoals het Oekraïense volk dat nu ook ontdekt. Voldoende steun komt er vaak niet of te laat. Dat besef leeft nog steeds sterk in Polen.
Poolse soldaten, die in die traditie zijn groot geworden, hebben ons dorp, heel Drenthe en Noord-Nederland bevrijd. Zij behoorden bij een legereenheid die in 1939 de opmars van Hitlers troepen in Polen flink wisten te vertragen. Toen de overmacht te sterk werd hebben zij zich teruggetrokken naar Hongarije. Eind 1939 waren ze in Bretagne gelegerd.
Uiteindelijk kwamen zij in Schotland weer bij elkaar en daar werd de 1e Poolse Pantserdivisie gevormd, die stond onder de onbetwiste leiding van generaal Maczek. Hun divisie maakte vanaf de invasie in Normandië deel uit van het 2e Canadese leger.
Ze hebben zich na de invasie meerdere maken onderscheiden door hun moed en inzet. Onder andere bij de slag om de Schelde, in Zeeland. Nadat die gewonnen was, mochten zij enkele weken uitrusten in Breda. Daar bereikte hen het bericht dat op de conferentie van Jalta in februari 1945 door Roosevelt, Churchill en Stalin Europa was verdeeld en Polen zou gaan vallen onder de invloedssfeer van Stalin. Het Russische leger zou hun land bevrijden en bezetten. Zij zouden daar niet meer welkom zijn.
Na dat bericht kregen zij op 6 april 1945 de opdracht om zo snel mogelijk naar Coevorden op te trekken. In twee dagen trokken 16.000 militairen in een kolonne van 400 tanks, 470 artilleriestukken en 4000 overige voertuigen dwars door het bevrijde Oost-Nederland naar Coevorden. Ondanks de ontmoedigende berichten over de toekomst van hun land hebben zij zich voor 100% ingezet om Noord-Nederland te bevrijden.
OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Daarom zal bij de herdenking van de bevrijding van Erm, op zaterdag 12 april, ook de Poolse vlag aanwezig zijn. Agnieszka Malison heeft voor ons uit Polen de vlag meegenomen, die haar vader jarenlang voor zijn raam had hangen. Deze rood-witte vlag bevat ook een afbeelding van de adelaar. Een vlag met adelaar mag alleen gebruikt worden bij officiële gelegenheden. De herdenking van de bevrijding van Erm mogen we met recht zo’n officiële gelegenheid noemen, waarin we de Poolse bevrijders willen eren.
Dankzij het verhaal van Agnieszka weten we nu meer over de mentaliteit van onze bevrijders. De Poolse soldaten waren weerbare mensen: ondanks hun eigen teleurstellingen waren zij bereid om andere mensen te hulp te schieten, te bevrijden en te beschermen. Weerbare mensen blijven nodig in ons dorp, ons land, in Europa en in de wereld van vandaag.